Kultura Zapoteków (IV w. p.n.e.–XVI w.), z gł. ośrodkiem w Monte Albán, gdzie kompleks sakralny, wzniesiony na zniwelowanym szczycie górskim, składał się z wielkiego placu otoczonego piramidami, boiska do gry w pelotę, stel, dużych podziemnych pomieszczeń z grobami i bogato zdobionymi urnami; oddawano tam cześć gł. bóstwu wody i piorunów, a także Pierzastemu Wężowi, a obrzędy były zapewne bardzo widowiskowe i złożone (m.in. ekstatyczny taniec); 4) kultura Majów, stanowiąca szczytowy punkt rozwoju cywilizacyjnego w okresie klas.; dzieje Majów dzielą się na 2 epoki: Starego (IV–IX w.) i Nowego Państwa (X–XVI w.); ok. X w. Majowie z niewyjaśnionych przyczyn porzucili wielkie ośrodki (Tikal, Piedras Negras, Palenque, Copán, Bonampak, Quirigua, Uaxactún), migrując na Jukatan, gdzie zakładali nowe miasta-państwa (Uxmal, Labná, Sayil, Chichén Itzá, Mayapán); były to reprezentacyjne ośrodki kultu rel. i władzy adm., stanowiące monumentalne zespoły przestrzenne złożone ze świątyń, pałaców, obserwatoriów astr., tarasów, dziedzińców i placów do rytualnej gry w piłkę; świątynie budowano na szczytach stromych, schodkowych piramid; niewielkie sanktuarium było zwykle zamknięte ostrołukowym, pozornym sklepieniem i zwieńczone dekoracyjnym szczytem; w pobliżu stawiano reliefowe stele („słupy czasu”); religię Majów cechował dualistyczny politeizm: na czele panteonu stał Itzamnaah, bóg-stwórca kosmosu i ludzi, do ważniejszych bóstw należeli: Kinich Ahau, Ix Chel, Chac, Ek Chuah, Kukulcan (Pierzasty Wąż), odpowiednik azteckiego Quetzalcoatla, któremu Majowie składali ofiary z ludzi; na cześć bogów odbywały się doroczne uroczystości, połączone ze składaniem ofiar.